Mustafa Kemal Ers\u00f6z<\/p>\n\n\n\n
Kendimi bildim bileli farkl\u0131 bi\u00e7imlerde kendimi ar\u0131yorum. Kimi zamanlar hissedilemeyecek kadar gerilere \u00e7ekilerek kimi zamanlarsa galebe \u00e7al\u0131p neredeyse temel bir soru mahiyeti kazarak ama her daim asgari bir e\u015fik vasat\u0131nda s\u00fcregiden ontolojik bir muamma olarak kendime \u2018\u2019 asl\u0131nda kim oldu\u011fumu\u2019\u2019 sorup durdum.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6rne\u011fin hi\u00e7bir zaman ismimle m\u00fcsemma de\u011fildim. \u0130smim, i\u00e7inde var oldu\u011fum toplumun, i\u00e7inde ya\u015faya geldi\u011fim memleketin takribi y\u00fcz y\u0131ll\u0131k tarihsel, sosyolojik, idari, hukuki, siyasi serencam\u0131n\u0131n m\u00fcstehzi bir ironisi gibiydi. \u0130smimle a\u00e7\u0131klamas\u0131 olduk\u00e7a karma\u015f\u0131k kelimenin bir ba\u015fka manas\u0131yla, kompleksli bu haliyle de \u00e7alkant\u0131l\u0131, \u00e7arp\u0131k bir a\u015fk ve nefret ili\u015fkisi i\u00e7inde ya\u015fad\u0131m. Bir yandan onu bir k\u0131van\u00e7 ni\u015fanesi gibi \u00f6v\u00fcn\u00e7le ta\u015f\u0131yordum bir yandan ise ona kar\u015f\u0131 tahmin edilebilir politik nedenlerle bir mesafe duyuyor, \u00f6zde\u015flik kurabilmekte g\u00fc\u00e7l\u00fck duyuyordum.<\/p>\n\n\n\n
Elbette bu ki\u015fisel bir zihinsel i\u00e7-\u00e7eli\u015fkiden daha fazlas\u0131na tekab\u00fcl eden bir \u015feydi ne de olsa \u015fahsi bilincim i\u00e7inde var oldu\u011fum toplumun kollektif bilincinin radikal bir yan\u0131nda duran ayr\u0131ks\u0131 bir par\u00e7as\u0131 olsa da yine de onun bir par\u00e7as\u0131yd\u0131 ve o kollektif bilincin ihtiva etti\u011fi neredeyse her \u015feyle embriyonik ve diyalektik bir ili\u015fki i\u00e7inde \u015fekilleniyordu. Onunla \u00e7oklukla \u00e7at\u0131\u015f\u0131yor, z\u0131tl\u0131klar g\u00f6steriyor yer yer de onunla \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyor, \u00f6zde\u015flik g\u00f6steriyor has\u0131l\u0131 onun i\u00e7inde bi\u00e7imleniyordu. Toplumsal, sosyal bir varl\u0131k olarak toplumumun t\u00fcm araz ve marazlar\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak de\u011fi\u015fen nisbi \u00f6l\u00e7eklerde ben de ta\u015f\u0131yordum. \u0130\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m toplumun ismimin atfen konuldu\u011fu tarihsel \u015fahsiyetle kurdu\u011fu, onun temsil etti\u011fi de\u011fer, semboller, ilkeler hatta nizamla kurdu\u011fu ili\u015fkiden azade de\u011fildim. Haliyle cevab\u0131n\u0131 bulmaya yeltendi\u011fim sorular ben do\u011fmadan \u00f6nce sorulmu\u015ftu. Ve verilebilecek yan\u0131tlar bir yandan her ge\u00e7en g\u00fcn daha \u00e7etrefille\u015fiyorken bir yandan her yeni g\u00fcn eskiyor, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor, de\u011fi\u015fiyordu. Kendimce el yordam\u0131yla buldu\u011fum yar\u0131m yamalak yan\u0131tlarsa toplumun genel kanaatleriyle ve resmi g\u00f6r\u00fc\u015flerle uyu\u015fam\u0131yordu. Cevaplar\u0131m beni biraz daha yabanc\u0131la\u015ft\u0131rmaktan pek ba\u015fka bir i\u015fe de yaram\u0131yorlard\u0131. B\u00f6ylelikle kim oldu\u011fumuz ve benim o kimseler i\u00e7inde kim oldu\u011fum sorusu bu dolay\u0131mla yeniden inki\u015faf ediyordu.<\/p>\n\n\n\n
Muhakkak ki kim oldu\u011fuma ili\u015fkin \u00e7ok temel ve basit bir yan\u0131t vard\u0131. Do\u011fu Akdeniz k\u0131y\u0131s\u0131nda bir Arap o\u011fluydum. Ama bu temel yan\u0131t hi\u00e7bir zaman ifade edilebildi\u011fi kadar basit de\u011fildi. T\u00fcrk\u00e7e d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum. T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fuyordum. Arap\u00e7a konu\u015furken bile T\u00fcrk\u00e7e d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum. Bu da Arap\u00e7a konu\u015furken tutukla\u015fmama, duraksamama neden oluyor; Arap\u00e7ayla da aramda bir a\u015fk ve nefret ili\u015fkisi do\u011furuyordu. Arap\u00e7ay\u0131 ak\u0131c\u0131 bi\u00e7imde konu\u015fanlara bir miktar hasetle imreniyor, o nispette konu\u015fabilmeyi beceremedik\u00e7e de kendi dilimden ka\u00e7\u0131yor; uzakla\u015f\u0131yordum. Bu sadece semantik ve sentaktik bir meseleden ibaret de\u011fildi. Sadece T\u00fcrk\u00e7e d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyordum. T\u00fcrk gibi hatta tastamam T\u00fcrk d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum. \u0130\u00e7inde do\u011fup, b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcm t\u00fcm k\u00fclt\u00fcr d\u00fcnyas\u0131 tamamen Arap \u00f6\u011felerle doluyken, g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131n\u0131n kahir ekseriyeti arabesk bi\u00e7imde s\u00fcregiderken ba\u015fka bir dil evreninde, ba\u015fka bir anlamlar d\u00fcnyas\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor ama ba\u015fka bir maneviyat, mistisizm aleminde bamba\u015fka \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar ve duyumsamalar deryas\u0131nda ya\u015f\u0131yordum. \u0130kircikli yapay bir metaverse i\u00e7indeymi\u015f\u00e7esine ne di\u011fer tarafta ne bu tarafta ama hem o tarafta hem de bu tarafta ve her iki tarafta da belli oranda yabanc\u0131, d\u0131\u015farda gibi hissederek ya\u015f\u0131yordum ve kendime o malum ayn\u0131 soruyu soruyordum ancak bu defa bir ekleme ile asl\u0131nda ben nereliyim?<\/p>\n\n\n\n
Nereli oldu\u011fuma, nereye ait oldu\u011fuma dair hayat\u0131m boyunca neredeyse en ufak bir \u015f\u00fcphe duymad\u0131m! Nerelisin sorusuna teredd\u00fcts\u00fcz ve alabildi\u011fine vakur bir cevab\u0131m vard\u0131. \u2018\u2019Ben Antakyal\u0131yd\u0131m.\u2019\u2019 Ancak gelgelelim bu da o kadar basit ve tek boyutlu de\u011fil! Aslen Reyhanl\u0131l\u0131yd\u0131m. Ba\u015fka bir itikadi gelenekten, farkl\u0131 bir ya\u015fam tarz\u0131ndan ve bamba\u015fka bir siyasi g\u00f6r\u00fc\u015f hegemonyas\u0131ndan geliyordum. Geldi\u011fim yerin t\u00fcm genetik miras\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yordum ama bamba\u015fka bir itikadi mezhebin i\u00e7inde farkl\u0131 bir ya\u015fam tarz\u0131yla ya\u015f\u0131yordum. Daha beteri i\u00e7inde ya\u015famay\u0131 tercih eti\u011fim yeni<\/em> halk\u0131m\u0131n siyasal g\u00f6r\u00fc\u015f hegemonyas\u0131n\u0131n en u\u00e7 yorumunun ate\u015fli bir savunucuydum. T\u00fcm yolda\u015flar\u0131m, arkada\u015flar\u0131m, t\u00fcm sevgililerim bile ger\u00e7ekte ait oldu\u011fum halk\u0131n \u00f6tekileriydi.<\/em> Geldi\u011fim yerle akrabal\u0131k ve i\u015f ili\u015fkileri d\u0131\u015f\u0131nda neredeyse hi\u00e7bir ba\u011f\u0131m yoktu. Ayn\u0131 memleketin bir yerinin s\u00fcrg\u00fcn\u00fc di\u011fer bir yerinin muhaciriydim. Bir kez daha ba\u015fka bir planda ne oradayd\u0131m ne burada! D\u00f6n\u00fcp dola\u015f\u0131p yine ayn\u0131 soruya geliyordum. “ben asl\u0131nda kimim?\u2019\u2019 ve bir kez daha ayn\u0131 makus talihin cenderesinde memleketle de aramda bir a\u015fk ve nefret ili\u015fkisi zuhur ediyordu. Hep orada ya\u015fad\u0131m, oradan ayr\u0131lmay\u0131 ba\u015fka bir yerde var olmay\u0131 hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmedim hatta deprem felaketinden sonra da orada ya\u015famaya devam ettim daha do\u011fru bir ifadeyle d\u00fcped\u00fcz inat ettim. K\u0131sa bir s\u00fcreli\u011fine memleketten ayr\u0131lmam gerekti\u011finde bile birka\u00e7 g\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan huzursuzlanmaya, memlekete d\u00f6nmek i\u00e7in sab\u0131rs\u0131zlanmaya ba\u015fl\u0131yordum. Bir yandan memlekete efsunlu bir tutkuyla ba\u011fl\u0131yd\u0131m bir yan\u0131mdan onunla kanl\u0131-b\u0131\u00e7akl\u0131yd\u0131m. T\u00fcm hayat\u0131m boyunca memlekete dair duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerim d\u0131\u015far\u0131da m\u00fcbala\u011fal\u0131 bir \u00f6vg\u00fc i\u00e7eride o \u015fiddette m\u00fcbala\u011fal\u0131 bir ele\u015ftiri aras\u0131nda sal\u0131n\u0131p durdu. Simon da\u011f\u0131nda gezinen bir satir gibiydim.<\/p>\n\n\n\n Her ne kadar daha sonralar\u0131 hem siyaset bilimi hem de sosyoloji lisanslar\u0131na sahip olsam da bu mesele ve muammalar benim i\u00e7in bilimsel bir so\u011fukkanl\u0131l\u0131kla d\u0131\u015far\u0131dan bakt\u0131\u011f\u0131m profesyonel u\u011fra\u015flar\u0131m de\u011fildi. Hakk\u0131nda \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrl\u00fcl\u00fck, melezle\u015fme g\u00fczellemeleri yapabilece\u011fim romantik hususlar de\u011fillerdi. T\u00fcm bunlar benim \u00e7ok erken ya\u015flarda kendimi i\u00e7inde buldu\u011fum, harc\u0131m olmamas\u0131na ra\u011fmen pe\u015fine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm sorular\u0131m, kimlik aray\u0131\u015f ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131m, varolu\u015f buhranlar\u0131md\u0131. T\u00fcm bunlar hen\u00fcz \u00e7ok erken ya\u015flarda beni bir miktar yaln\u0131zl\u0131\u011fa itti. Kendi kendime bulamad\u0131\u011f\u0131m sorular\u0131n cevaplar\u0131n\u0131, hayat i\u00e7inde aramam gereken cevaplar\u0131 belki de yanl\u0131\u015f bir yerde kitaplarda aramaya koyuldum. \u00c7o\u011fu kez anlayamad\u0131\u011f\u0131m, anlamak i\u00e7in kendimi yontmam gereken kitaplarla d\u00f6v\u00fc\u015ft\u00fcm, kendimle, fikirlerimle d\u00f6v\u00fc\u015ft\u00fcm. Nihayette kendimi i\u00e7ine s\u00fcr\u00fckledi\u011fim yar\u0131 tecridin i\u00e7erisinde kendi i\u00e7imde b\u00f6l\u00fcnd\u00fcm. Kendimle de a\u015fk ve nefret ili\u015fkisi geli\u015ftirdim.<\/p>\n\n\n\n \u00c7oklukla insanlar taraf\u0131ndan biraz esrarengiz biraz tuhaf ama daha \u00e7ok s\u0131k\u0131c\u0131 bulundum. Y\u0131llar boyunca neden bu gibi \u015feyleri kafama takt\u0131\u011f\u0131m, neden \u00e7\u00f6zemeyece\u011fim sorularla didi\u015fti\u011fim, neden cevaplar arad\u0131\u011f\u0131ma hatta bu nafile i\u015flerle u\u011fra\u015ft\u0131rma dair tenkitlere muhatap oldum. \u00c7o\u011fu kimseler i\u00e7in hayat b\u00f6yleydi ve boyumu a\u015fan i\u015flere kalk\u0131\u015fmak yerine hayat\u0131ma bakmal\u0131yd\u0131m. Ne yaz\u0131k ki \u00f6yle yapam\u0131yordum. \u00c7\u00fcnk\u00fc ya\u015famak umurumdayd\u0131. Ne var ki ya\u015famak kitaplardan \u00f6\u011frenilemiyordu. Ak\u015fam yeme\u011fi i\u00e7in pilav yaparken yan\u0131mdaki ki\u015fi de sadece salata i\u00e7in domates soyarken herhangi bir \u015feyden bahsetmek yerine kendimi EZLN ve FARC deneyimleri ba\u011flam\u0131nda \u00fclkemizdeki \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecine ili\u015fkin uzun uzad\u0131ya l\u00fczumsuz nutuklar atarken pilav\u0131n alt\u0131n\u0131 tutturmu\u015f buldu\u011fumda art\u0131k elimde asl\u0131nda kim oldu\u011fuma dair hi\u00e7 de i\u00e7 ac\u0131c\u0131 olmayan bir cevap vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n Nihayet hayat\u0131m\u0131n yeni bir yol a\u011fz\u0131nda kendimi yine o malum soruyu sorarken buldu\u011fum bu g\u00fcnlerde Mahmud Der\u015fiv\u2019e dair daha \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ona daha s\u0131k m\u00fcracaat ediyorum. Daha s\u0131k bir bi\u00e7imde kendimi onun ve eserlerinin bende uyand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 hisler, duyumsamalar ve d\u00fc\u015f\u00fcnceler \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken buluyorum. Onu ne denli \u00e7ok sevdi\u011fimi hat\u0131rl\u0131yorum. Zira hayat\u0131m\u0131n \u00e7ok istisnai an\u0131nda Mahmut Dervi\u015f okurken yahut Marcel Khalife taraf\u0131ndan bestelenmi\u015f bir eserini dinlerkenki kadar kendimi kendime yak\u0131n hissetim. \u00c7ok istisnai olarak o denli kendimi ait oldu\u011fum yerde hissettim. Kendimle bar\u0131\u015f\u0131k, kendimi bulmu\u015f hissettim. Kendime bir akran, bir arkada\u015f bulmu\u015f hissettim. \u0130\u015fte bu y\u00fczden Dervi\u015f hakk\u0131nda konu\u015fmak ve onu anlatmak istiyorum ama herkese de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n Kendini bulmu\u015flara, kendini buldu\u011funu varsayanlara yahut bu d\u00fcnya b\u00f6yle deyip aramaktan vazge\u00e7enlere kendileri elf-mebruk<\/em> olsun ama belki de Uzunba\u011f\u2019da bir incir a\u011fac\u0131n\u0131n alt\u0131nda \u00e7enesini avu\u00e7lar\u0131na yaslam\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcncelere dalan gen\u00e7 bir Mustafa Kemal gene vard\u0131r. Tomruksuyu\u2019nda bir okul bah\u00e7esinde tek ba\u015f\u0131na \u00fczerine vazife olmayan sorular hakk\u0131nda efkarlanan gen\u00e7 bir Mustafa Kemal gene vard\u0131r. \u00c7evlik sahilinde ba\u011fda\u015f kurmu\u015f denizin \u00f6tesini, oradaki insanlar\u0131, hayatlar\u0131, ba\u015fka yerleri, d\u00fcnyay\u0131 merak eden gen\u00e7 bir Mustafa Kemal gene vard\u0131r. T\u00fcm bunlar\u0131 onlar i\u00e7in yaz\u0131yorum \u00e7\u00fcnk\u00fc yanlar\u0131na gidip “Merhaba daha \u00f6nceden tan\u0131\u015fm\u0131yoruz ama ben seni \u00e7ok iyi tan\u0131yorum. Peki sen Mahmud Dervi\u015f\u2019i tan\u0131yor musun?<\/em> demek istedi\u011fim i\u00e7in yaz\u0131yorum. Bunu yolculuklar\u0131nda onlara ufac\u0131k da olsa bir yard\u0131m\u0131 olabilsin diye yapabilmek istiyorum. Her \u015feyin onlar i\u00e7in ufac\u0131k da olsa daha kolay olabilmesi i\u00e7in yapabilmek istiyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc “al\u00e2 h\u00e2dhihi l-ard m\u00e2 yastahiqqu l-hay\u00e2t \u2019\u2019 <\/em><\/p>\n\n\n\n MAHMUT DERV\u0130\u015e HAKKINDA B\u0130R MEKTUP<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00c7ok sevgili Gen\u00e7 Mustafa Kemal,<\/p>\n\n\n\n Gelecekten geldi\u011fini iddia eden bir yabanc\u0131dan mektup almak olduk\u00e7a garip ama dilerim bu mektup sana ula\u015f\u0131r ve t\u00fcm tuhafl\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen bu mektubu okursun.<\/p>\n\n\n\n Sana bu mektubu \u00e7ok sevdi\u011fim birinden bahsetmek, seni onunla tan\u0131\u015ft\u0131rabilmek i\u00e7in yaz\u0131yorum. Umar\u0131m sen de onu benim kadar sevebilirsin.<\/p>\n\n\n\n Seninle tan\u0131\u015ft\u0131rmak istedi\u011fim arkada\u015f\u0131m\u0131n ad\u0131 Mahmud Dervi\u015f. O bir Filistinli. Ve emin olabilirsin ki \u00e7ok heyecan verici biri! \u00d6yle ki Mahmud Dervi\u015f\u2019in, muazzam ve farkl\u0131 t\u00fcrlerdeki eserleriyle, modern Filistin tarihini \u00f6zetledi\u011fini ve bizatihi temsil etti\u011fini ileri s\u00fcrmem sana hi\u00e7 de m\u00fcbala\u011fal\u0131 bir fikir olarak gelmesin. Kendi ya\u015fam\u0131n\u0131 da t\u0131pk\u0131 Filistin tarihinin anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir roman gibi ya\u015fad\u0131. \u0130nan bana hayat\u0131nda, nesir ve \u015fiirlerinde, uzun s\u00fcrg\u00fcn y\u0131llar\u0131n\u0131n, zorluklar\u0131n, k\u0131y\u0131mlar\u0131n ve Filistinli halk\u0131n\u0131n m\u00fccadelesinin anlat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 tek bir b\u00f6l\u00fcm yoktur. Ailesiyle birlikte 1948\u2019deki b\u00fcy\u00fck s\u00fcrg\u00fcn\u00fcn ma\u011fdurlar\u0131ndan biriydi. E\u011fer bug\u00fcne de\u011fin NAKBA\u2019y\u0131 daha \u00f6nce hi\u00e7 duymam\u0131\u015fsan, bu elim hadise hakk\u0131nda mutlaka okumaya ba\u015flamal\u0131s\u0131n. Dilersen burada s\u00f6z\u00fc ona b\u0131rakay\u0131m b\u00f6ylece tan\u0131\u015fmaya ba\u015flayabilirsiniz. O ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 B\u00fcy\u00fck Felaketi \u015f\u00f6yle anlat\u0131yor. \u201c(\u2026) \u00c7ocuklu\u011fum, t\u00fcm halk\u0131m\u0131n dram\u0131yla ili\u015fkili olarak, ki\u015fisel dram\u0131m\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 oldu. 1948 yaz\u0131n\u0131n o gecesinde, dingin bir k\u00f6yde at\u0131lan mermiler ay\u0131r\u0131m g\u00f6zetmedi. Alt\u0131 ya\u015f\u0131ndayd\u0131m, zeytinliklere, sonra da\u011flara ko\u015far buldum kendimi, bazen yal\u0131nayak, bazen yere kapaklanarak. Korkuyla ve susuzlukla ge\u00e7en kanl\u0131 bir geceden sonra, L\u00fcbnan denen \u00fclkede bulduk kendimizi.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n Sonra ne mi oldu? K\u0131sa zaman sonra, ailesiyle Filistin\u2019e ka\u00e7ak olarak geri d\u00f6nd\u00fc ve kendi vatan\u0131nda m\u00fclteci oldu. Gen\u00e7 bir \u015fair ve yazar olarak ac\u0131 \u00e7ekti, hapis cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131ld\u0131. 1970\u2019te direni\u015f \u00f6rg\u00fctlerine kat\u0131ld\u0131. K\u0131sa Moskova ya\u015fant\u0131s\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Kahire\u2019ye oradan da Beyrut\u2019a ta\u015f\u0131nd\u0131, sonra Tunus ve Paris\u2019e. Filistinli bir \u201cYersiz, Yurtsuz\u201d olarak b\u00fct\u00fcn yaralar\u0131, kay\u0131plar\u0131, tarihsel g\u00f6\u00e7leri ve t\u00fcm metamorfozlar\u0131 tecr\u00fcbe etti.<\/p>\n\n\n\n Hemen umutsuzlu\u011fa ve eleme kap\u0131lma \u00e7\u00fcnk\u00fc o \u00f6yle yapmad\u0131. Evet bazen o da umutsuzlu\u011fun, \u00e7aresizli\u011fin, elemin girdaplar\u0131na kendini kapt\u0131rd\u0131 ama m\u00fccadeleyi bir bi\u00e7imde hep s\u00fcrd\u00fcrmeyi tercih etti. En iyi yapabildi\u011fi \u015feyle kalemiyle m\u00fccadelenin bir par\u00e7as\u0131 olmay\u0131 hep s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Kendi a\u011fz\u0131ndan halk\u0131n\u0131n trajedisini, Siyonist i\u015fgalinin t\u00fcm gadrini, Arap politikac\u0131lar\u0131n basiretsizliklerini ve ihanetlerini anlatarak hatta \u00e7\u00f6z\u00fcmleyerek, onlarca y\u0131ll\u0131k yasaklamalardan ve yok saymalardan sonra bug\u00fcn art\u0131k \u00f6nemi herkes\u00e7e takdir edilen edebi\/\u015fiirsel bir \u015fahika in\u015fa etti.<\/p>\n\n\n\n Birazdan zikredece\u011fim isimleri ve antla\u015fmay\u0131 da ilke kez duyuyorsan sonun ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 anlayabilmek i\u00e7in mutlaka onlar hakk\u0131nda da okumal\u0131s\u0131n. \u0130zhak Rabin ve Yaser Arafat taraf\u0131ndan imzalanan Oslo Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131 takiben \u00f6mr\u00fcn\u00fcn son y\u0131llar\u0131n\u0131 Amman ve Ramallah aras\u0131nda mekik dokuyan bir m\u00fclteci olarak ge\u00e7irdi. Kad\u00fck kalan Oslo Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n uygulamadaki yetersizlikleriyle birlikte \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan ya\u015fan\u0131lan \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fczl\u00fckle y\u00fczle\u015fti: D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131<\/em>\u2019n\u0131 ya\u015fad\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7ok uzun zamand\u0131r adil ve kal\u0131c\u0131 bir bar\u0131\u015f umudunun dahi gas\u0131plar taraf\u0131ndan gasp edildi\u011fi, i\u015fgalciler taraf\u0131ndan bezdirilmi\u015f, sindirilmi\u015f, insanlar\u0131n\u0131n s\u00fcrekli s\u0131n\u0131rlamalara, zorlamalara, yerinden edilmelere ve katliamlara maruz kald\u0131\u011f\u0131 b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f bir \u00fclkeye d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc. Kendini \u2018Yoklu\u011fun Varl\u0131\u011f\u0131\u2019 i\u00e7inde bulmu\u015ftu. D\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc, ama ger\u00e7ekten geri d\u00f6nmemi\u015fti. Bir keresinde bunu \u015f\u00f6yle ifade etmi\u015fti: \u201cGeldim, ama varmad\u0131m. \/ Buraday\u0131m, ama geri d\u00f6nmedim!\u201d <\/em>Ne kadar tan\u0131d\u0131k de\u011fil mi?<\/p>\n\n\n\n Sana birazda onun neden ve nas\u0131l muazzam bir \u015fair oldu\u011fundan bahsetmeliyim. \u015eiirlerinde, en basit \u015fiirden en sofistike \u015fark\u0131ya evrilir, bunu da her zaman basit (temel) bir okunurlu\u011fa (dile) \u00f6nem vererek yapar. Bunu onun yazd\u0131klar\u0131n\u0131 okumak istersen anlayacaks\u0131n ki b\u00fcy\u00fcleyicidir. Ama bunu sadece edebi bir maharet ortaya koymak i\u00e7in yapmad\u0131. Bu \u015fekilde yaparak, Filistinlilere Siyonist i\u015fgaline ve kimlik ink\u00e2r\u0131na mukabil bir varl\u0131k ve kimlik unsuru kazand\u0131rd\u0131. Neden mi b\u00f6yle yapt\u0131? \u00c7\u00fcnk\u00fc ona g\u00f6re \u201cFilistinli i\u00e7in politika hayati bir meseledir. Ne var ki \u015fiir daha kurnazd\u0131r, bir\u00e7ok ihtimali ayn\u0131 anda ifade etmeye imk\u00e2n verir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u015fiir istiareye, ahenge ve g\u00f6r\u00fcnen \u015feylerin arkas\u0131ndakileri g\u00f6rme kayg\u0131s\u0131na dayan\u0131r.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n Ona soracak olursan o, kendi deyimiyle \u201cI\u015f\u0131\u011f\u0131n ve ful yasemininin \u015fairiydi<\/em>\u201d. Arap \u015fiirinin en parlak \u00f6rneklerini, uzun s\u00fcrm\u00fc\u015f m\u00fcltecilik zamanlar\u0131n\u0131n, y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f \u015fehirlerin i\u00e7inden ge\u00e7en s\u00fcrg\u00fcnlerin ve zindanlar\u0131n karanl\u0131klar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan korkusuz, g\u00f6lgesiz bir dille yazd\u0131. Duygudan d\u00fc\u015f\u00fcnceye, d\u00fc\u015f\u00fcnceden duyguya neredeyse \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131nda ve ustal\u0131kla ge\u00e7en bir dille yazd\u0131. Bunlar\u0131 yaparken diyaloglardan da \u00e7ok\u00e7a yararland\u0131. Ve yine \u00e7\u00fcnk\u00fc ona g\u00f6re: \u201cGer\u00e7e\u011fin \u00e7ok boyutu, y\u00f6n\u00fc var. Ben tek ba\u015f\u0131ma onun kral\u0131 olamam. \u0130\u00e7sel \u00e7eli\u015fkilerim de d\u00fcnyada etraf\u0131nda dola\u015fan \u00e7eli\u015fkilerin de \u00fcr\u00fcn\u00fc, ayn\u0131 zamanda. Ben tek renk, tek tarih, tek \u00fclke de\u011filim. Bu diyarda ba\u015fkalar\u0131 da var. Bir d\u0131\u015f \u00f6teki var, bir i\u00e7 \u00f6teki var, kom\u015fular var. Ben kendimi s\u00f6zlerin, seslerin farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131na a\u00e7\u0131k tutar\u0131m. Onlarla s\u00fcrekli s\u00f6yle\u015firim. \u015eiir de b\u00f6yle bir \u015fey olmak durumundad\u0131r: Di\u011ferlerini, \u00f6tekiyi a\u011f\u0131rlay\u0131c\u0131 olmak, misafir etmek, farkl\u0131 ifade bi\u00e7imlerine alan yaratmak zorundad\u0131r.\u201d <\/em>\u0130lham verici de\u011fil mi? <\/em>Ama sadece bu kadar de\u011fil okuyacak olursan sen de benim gibi \u015fahit olacaks\u0131n ki <\/em>kimi \u015fiirleri sinematografik denebilecek kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc bir g\u00f6rsellik ta\u015f\u0131r. Arkada\u015f\u0131m olduk\u00e7a cesurdur da z\u0131tl\u0131klardan, \u00e7eli\u015fkiden ka\u00e7maz kar\u015f\u0131tl\u0131k ya da ba\u011fla\u015f\u0131kl\u0131k i\u00e7inde olan unsurlara da \u015fiirlerinde s\u0131k\u00e7a yer verirdi. Uzun bir yolculu\u011fun yolcusu oldu\u011funu kabullenecek kadar da cesurdu. Bir defas\u0131nda \u015f\u00f6yle s\u00f6ylemi\u015fti: \u201cKestirme yoldan gitmek i\u00e7in denize, \/ Unutuyoruz nehrin ya\u015fam \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n Tam da onu cesaretinden laf\u0131 a\u00e7m\u0131\u015fken en cesur buldu\u011fum ve beni ona hayran b\u0131rakan yan\u0131ndan bahsetmenin s\u0131ras\u0131 bence: O, Kay\u0131p ve s\u00fcrg\u00fcn\u00fc, trajik bir dille anlatmay\u0131, kahramanl\u0131k destan\u0131 gibi anlatmaya ye\u011fledi. Efsaneleri y\u0131kt\u0131 ve tarihin ve hayat\u0131n t\u00fcm ger\u00e7eklerine, onlar\u0131n t\u00fcm a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na, dayan\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131na yaslanarak \u201cEfsaneler devri bitti\u201d<\/em> dedi. Siyonist i\u015fgalcinin korkusunu ve aczini y\u00fcz\u00fcne vurdu, ona t\u00fcm azametine, zulm\u00fcne ra\u011fmen korkusunun ger\u00e7ek olaca\u011f\u0131n\u0131, i\u015fgalin el-nihayet yenilece\u011fini bildirdi. D\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndaki yersiz, yurtsuz k\u0131l\u0131nm\u0131\u015flar\u0131n, m\u00fcltecilerin, i\u015fgal alt\u0131ndaki \u00fclkelerin, ink\u00e2r ve imhaya maruz b\u0131rak\u0131lan halklar\u0131n, mazlumlar\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc Filistin\u2019in a\u011f\u0131t\u0131yla ayn\u0131 sayfada sundu. B\u00f6ylece de kendisinin nehir diye tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u015fiirleriyle nehirden denize a\u00e7\u0131ld\u0131. Evrensel bir mahiyet kazand\u0131. Sen de b\u00f6yle yapmaya gayret et olur mu? Hi\u00e7bir zaman kendini tek bir yere, tek bir kimli\u011fe, tek bir ger\u00e7e\u011fe hapsetme! Kap\u0131n\u0131 ba\u015fkalar\u0131na, ba\u015fka varolu\u015flara, ba\u015fka ger\u00e7eklere hatta ba\u015fka bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131na a\u00e7\u0131k tut. Kendini \u00f6tekilere ve d\u00fcnyaya a\u00e7may\u0131 asla ihmal etme.<\/p>\n\n\n\n Arkada\u015f\u0131m b\u00f6yle yaparak kendini bir yabanc\u0131dan, bir m\u00fclteciden, yollar\u0131n adam\u0131, bir Filistinli direni\u015f\u00e7i olmaktan daha \u00f6telere ta\u015f\u0131d\u0131. Bu haliyle art\u0131k evrensel planda, g\u00f6lgedekilerin, sahnenin d\u0131\u015f\u0131ndakilerin, isimsizlerin, kaybedenlerin, yersiz-yurtsuzlar\u0131n sesi olmay\u0131 ba\u015fard\u0131. O hakikatten ka\u00e7mayarak, onunla y\u00fczle\u015fmekten geri durmayarak hakikatin \u015fairi oldu.<\/p>\n\n\n\n O sadece b\u00fcy\u00fck bir \u015fair de\u011fildi \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc evrensel bir ayd\u0131nd\u0131 da \u00f6rne\u011fin \u015fiir \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yan\u0131nda, bizlere \u00fc\u00e7 otobiyografinin de yer ald\u0131\u011f\u0131 e\u015fsiz bir d\u00fczyaz\u0131 miras\u0131 b\u0131rakt\u0131. Okumak istersen bana g\u00f6re birer ba\u015fyap\u0131t olan eserleri T\u00fcrk\u00e7e’de bulabilirsin buraya senin i\u00e7in adlar\u0131n\u0131 yaz\u0131yorum. Al\u0131\u015fagelmi\u015f H\u00fczn\u00fcn G\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc (1976), Unutkanl\u0131k i\u00e7in Bellek (1987)<\/em> ve Yoklu\u011fun Varl\u0131\u011f\u0131 (2006).<\/em> Bu g\u00fczide yap\u0131tlarda kendi hayat\u0131n\u0131n ve halk\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7 \u00f6nemli d\u00f6neme \u015fahitlik eder okuman\u0131 ne \u00e7ok isterim.<\/p>\n\n\n\n Elbette bu otobiyografik eserlerinin d\u0131\u015f\u0131nda bir k\u0131sm\u0131 ancak \u00f6zel koleksiyonlarda ve da\u011f\u0131n\u0131k ar\u015fivlerde bulunabilecek d\u00fczinelerce makale ve r\u00f6portajlar\u0131n\u0131 unutmamak gerek. Benim de \u00e7ok k\u0131s\u0131tl\u0131 bir k\u0131sm\u0131n\u0131 okuyabildi\u011fim bu metinler hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131na inanm\u0131\u015f bir direni\u015f\u00e7inin g\u00fc\u00e7l\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin ve g\u00fcr sesinin daima ifade edildi\u011fi yaz\u0131lard\u0131. Yukar\u0131da sana da bahsetti\u011fim \u00fczere o \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc ve evrensel bir ayd\u0131nd\u0131. Nas\u0131l m\u0131? Sadece b\u00fcy\u00fck bir \u015fair ve yazar de\u011fildi ayn\u0131 zamanda bir yandan da Filistin trajedisinin bir tarih\u00e7isi, Siyonist siyasetinin ve \u0130srail toplumunun \u00e7\u0131kmazlar\u0131n\u0131n if\u015fa edip \u00e7\u00f6z\u00fcmleyen bir analistiydi gibiydi. \u00d6yle ki g\u00f6r\u00fc\u015fleri, yak\u0131n arkada\u015f\u0131 ve benim de \u00e7ok ama \u00e7ok sevdi\u011fim Edward Said\u2019in derin d\u00fc\u015f\u00fcncelerinden a\u015fa\u011f\u0131 kalmayan bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr gibiydi hatta ayn\u0131 zamanda kendi \u015fiirlerini kritik eden bir okuyucu gibiydi. Ba\u015fka dillerden, d\u00f6nemlerden, k\u00fclt\u00fcrlerden gelen nehirlerin bulu\u015ftu\u011fu bir delta, yerelli\u011fi ve ona \u00e7ok\u00e7a atfedilen \u201cmillili\u011fin\u201d s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fan \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n yetkin bir entelekt\u00fceli gibiydi ama son kertede hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz b\u00fcy\u00fck \u015fairdi. T\u00fcm bunlar\u0131 nas\u0131l ba\u015fard\u0131\u011f\u0131n\u0131 merak ediyorsan gel istersen birlikte ondan dinleyelim: \u201cEvet. Entelekt\u00fcel bir yabanc\u0131d\u0131r. Hem kendi i\u00e7inde hem de kendi toplumunda. Yaln\u0131zd\u0131r. K\u00f6\u015fede kalmay\u0131 tercih etmi\u015ftir. Ona mesafe gerek. Alan gerek. G\u00f6rebilece\u011fi ufuk gerek. G\u00fcncelden, konjonkt\u00fcrelden, medyatikten uzak olmas\u0131 gerek. Ben kendimi, entelekt\u00fcel olarak nitelendirmiyorum. Bu s\u0131fat\u0131 \u00e7ok sevip saymama ra\u011fmen. Ancak, kendi m\u00fctevaz\u0131 hayat\u0131mda, ilkelli\u011fe, dik durmaya, bildi\u011fim do\u011fruyu s\u00f6ylemeye ve ona uygun davranmaya s\u00fcrekli gayret ettim. Bunu ne denli ba\u015farabildi\u011fimi bilmiyorum. Entelekt\u00fcelli\u011fim bir yana, evrensele y\u00f6nelikli\u011fim kesinlikle do\u011fru san\u0131r\u0131m.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n B\u00f6ylece sevgili arkada\u015f\u0131m\u0131n eserleri otuzdan fazla dile \u00e7evrilerek yay\u0131nland\u0131 ve eserleri hakk\u0131nda, Arap\u00e7a ba\u015fta olmak \u00fczere pek \u00e7ok dilde makale ve gazete yaz\u0131s\u0131 yaz\u0131ld\u0131, \u00e7ok say\u0131da ara\u015ft\u0131rma \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yap\u0131ld\u0131. Hem eserlerinin Arap \u015fiirine katk\u0131lar\u0131ndan dolay\u0131 hem Filistin davas\u0131n\u0131n sembollerinden biri olmas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc b\u00fcy\u00fck bir takdir ve ilgi g\u00f6rd\u00fc. Ama sana daha \u00f6nce de s\u00f6yledi\u011fim gibi yaln\u0131zca Arap edebiyat\u0131n\u0131n de\u011fil ayn\u0131 zamanda modern d\u00fcnya edebiyat\u0131n\u0131n da m\u00fcstesna bir d\u00e2hilidir.<\/p>\n\n\n\n \u00a0E\u011fer onu T\u00fcrk\u00e7e okumak ve daha yakinen tan\u0131\u015fmak sen de onunla benim gibi arkada\u015f olmak istersen, yirmiden fazla kitab\u0131 T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye \u00e7evrildi. Ama mutlaka bir ba\u015flang\u0131\u00e7 \u00f6nerisinde bulunmam\u0131 istersen Tuba Nur \u015eehirli\u2019nin \u2018Filistin \u015eiiri ve Mahmud Dervi\u015f\u2019 adl\u0131 y\u00fcksek lisans tezini okumakla bu yolculu\u011fa ba\u015flayabilirsin.<\/p>\n\n\n\n Bu uzun, tuhaf, s\u0131k\u0131c\u0131 mektubumu sonland\u0131r\u0131rken arkada\u015f\u0131m\u0131n bana vermi\u015f oldu\u011fu en sa\u011flam nasihatlerden birini seninle de payla\u015fmak isterim umar\u0131m sen de bu k\u0131ymetli nasihati kendine yolculu\u011fun boyunca \u015fiar edinebilirsin.<\/p>\n\n\n\n \u201cBa\u015fkalar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn: kahvalt\u0131n\u0131 haz\u0131rlarken d\u00fc\u015f\u00fcn ba\u015fkalar\u0131n\u0131. G\u00fcvercinlere yem vermeyi unutma. Ba\u015fkalar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn sava\u015f\u0131rken, bar\u0131\u015f isteyen \u00f6tekileri. Su faturan\u0131 \u00f6derken, d\u00fc\u015f\u00fcn sadece bulutlardan su i\u00e7enleri. Eve giderken, kendi evine, \u00e7ad\u0131rda ya\u015fayanlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn. Uyurken ve gezegenleri sayarken ba\u015f koyacak bir yast\u0131\u011f\u0131 olmayanlar\u0131\u2026 imgelerle \u00f6zg\u00fcrle\u015firken sen, konu\u015fma hakk\u0131 gasp edilenleri d\u00fc\u015f\u00fcn. Ve uzaktaki \u00f6tekini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken kendini d\u00fc\u015f\u00fcn ve de ki: ke\u015fke bir mum olabilsem \u015fu karanl\u0131kta\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n Dilerim ki sen de arkada\u015f\u0131mla tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na memnun olursun. \u015eimdilik ho\u015f\u00e7a kal gen\u00e7 dostum gelecekte g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcz! Ve son olarak yoldan ve yolculuktan asla korkma emin olabilirsin ki sonu\u00e7 ne olursa olsun sonu muhte\u015fem olacak!<\/p>\n\n\n\n