Süleyman Serhan Narlı
- Zamanın Ritmi: Günümüz Takvimlerin Evrimi
Günümüzde kullandığımız evrensel takvimin tarihsel dönüşümünü anlamamız Arap Alevi toplumu tarafından kullanılan takvimi daha iyi analiz etmemizi sağlayacaktır. Zamanın akışı içinde, takvimler uygarlıkların nabzını tutmuş, günlük yaşamın ve kültürel ritüellerin bel kemiğini oluşturmuştur. Eski Mısır’dan başlayarak, ay ve güneş döngülerine dayalı takvimler, insanlık tarihinin kronolojisini şekillendirmiştir. Romalılar, Mısır güneş takvimini kullanmış, ancak zamanla bu takvimdeki hatalar karışıklıklara yol açmıştır. Jül Sezar, astronom Sosigenes’in yardımıyla takvimi düzenlemiş ve bir yılı 365,25 gün olarak hesaplamıştır. Ancak bu düzenleme, gerçek Güneş yılından (365,242 gün) biraz daha uzun olduğu için, zamanla mevsimlerle takvim arasında bir kaymaya neden olmuştur. Gregoryen Takvimine Geçiş ve 10 Günün Çıkarılması Bu kaymayı düzeltmek amacıyla, 1582 yılında Papa XIII. Gregorius, Gregoryen Takvimi’ni tanıtmıştır. Bu yeni takvim, 4 Ekim 1582’den sonraki günü 15 Ekim olarak kabul ederek, 10 günlük bir ayarlama yapmıştır. Bu değişiklik, takvimi gerçek Güneş yılına daha yakın hale getirmiş ve mevsimlerle takvim arasındaki uyumu sağlamıştır. Her 400 Yılda Gerçekleşen Hata Gregoryen Takviminde, Jülyen Takvimi’nde bulunan ve her 400 yılda yaklaşık 3,12 gün, yani 128 yılda 1 gün geri kalma hatası düzeltilmiştir. Gregoryen Takvim, Jülyen takvimi gibi her 4 yılda bir artık yıl uygulamasına gider. Bu dönüşüm, takvimlerin zamanla nasıl evrildiğini ve daha doğru zaman ölçümüne nasıl ulaşıldığını göstermektedir. [1]
- Tanzimat Dönemi Takvim Değişiklikleri
Tanzimat Dönemi’nde Osmanlı Devleti, takvimlerde önemli değişiklikler yaparak Rumi takvime geçiş yaptı. Bu yeni takvim, Güneş yılına dayalıydı ve Hicri takvimle paralel kullanıldı. Ancak, zamanla Rumi takvim, Gregoryen takvimi ile uyumlu hale getirildi. 8 Şubat 1332’deki bir kanunla, Jülyen esaslı Rumi takvim, Gregoryen esaslı takvime dönüştürüldü ve böylece 13 günlük fark giderildi. Bu değişiklik, zaman ölçümünde yeni bir dönemi başlattı ve Türkiye’de ‘Takvim İnkılabı’ olarak bilinir. [2].
- Dünya Toplumlarında Eski Yeni Yıl Kutlamaları
Eski Yeni Yıl kutlamaları, dünya genelinde çeşitli topluluklar tarafından farklı tarihlerde gerçekleştirilen bir gelenektir. Bu geleneğin kökeni, Jülyen Takvimi’ne dayanır ve genellikle 14 Ocak civarında kutlanır. Eski Yeni Yıl geleneği, Filistin, Ürdün, Ermenistan, Belarus, Özbekistan, Bosna Hersek’in Sırp Cumhuriyeti bölgesi, Gürcistan, Azerbaycan, Kazakistan, Karadağ, Moldova, Ukrayna’nın Malanka bölgesi, Galler, İsviçre’nin Silvester bölgesinde görülmektedir. İskoçya’da Eski Yeni Yıl, geleneksel olarak 12 Ocak’ta kutlanır. 20. yüzyılın ilk yarısında, İskoç Galyalı topluluklar bu şöleni yaygın olarak kutlamıştır ve bu geleneği Güney Uist, Eriskay ve Glenfinnan bölgelerinde devam ettirmektedirler. İskoçya’nın Morayshire bölgesindeki Burghead kasabası, Eski Yeni Yıl arifesini “Burning o’ the Clavie” ritüeli ile kutlar. Kuzey Afrika’da Berberiler, Jülyen Takvimi’ne çok yakın olan kendi “Berberi takvimi”ne göre Yeni Yılı kutlarlar. Bazı takvim hataları nedeniyle, Berber Yeni Yılı bazı bölgelerde 14 Ocak yerine 12. günde kutlanmaktadır. Bu çeşitli kültürlerdeki Eski Yeni Yıl kutlamaları, farklı coğrafyalarda benzer geleneklerin nasıl korunduğunu ve kutlandığını göstermektedir. Bu kutlamalar, her bir topluluğun tarihsel ve kültürel bağlamında özel bir anlam taşımakta ve toplumsal kimliklerini pekiştirmektedir [3 – 4 – 5]
Arap Alevi Takviminde Yeni Yıl
Arap Aleviler, 6.İmam Cafer Essadık (A.S.)’ın oluşturmuş olduğu takvim hesaplamasını kullanır, bu takvim hesabı Hz. Adem’in doğumunu baz alacak kadar eskidir. Günümüzde Arap Aleviler tarafından kullanılan takvim, Hicri şemsi (Güneş veya Rumi takvimi) ve Hicri kameri (Ay) olmak üzere iki farklı tarihi barındırır, evrensel takvim ile senkronize bir şekilde ilerlemektedir, takvim hesabını yapan kişiler toplumun inanç ve kanaat önderlerinden oluşmaktadır. Kullanılan takvim diğer takvimlerden bağımsız olarak geçmişten günümüze kullanılmaktadır ve kendine özgü bir hesaplama biçimi vardır. Bu takvim sistemi, kültürel ve dini ritüeller için temel oluşturur ve bu toplulukların tarihi ve kültürel kimliğinin bir parçasıdır. Bu takvimde, 1 Kênûn is-Sêniolarak adlandırılan gün, evrensel takvimdeki (Gregoryen) 14 Ocak gününe denk gelir, bunun sebebini yukarıda da anlatıldığı üzere günümüzde kullanılan Gregoryen takvimi ile Arap Alevilerde kullanılan takvim arasındaki 13 günlük farktan meydana gelmektedir. Râs is-Seni’ olarak bilinen bu özel gün aynı zamanda “Kuzelle” ismiyle de anılmaktadır. Bazı araştırmacılar,”Kuvzelli” kelimesinin, “başlangıç” anlamına gelen Aramice “kuz-li” kelimesinden türediğini söylemektedir. Her halükarda, Râs is-Seni bir dini veya resmi bayram olarak kabul edilmemektedir, ancak eski ve otantik bir miras ve güzel bir gelenektir. Bu özel günde, Arap Alevi topluluğu yeni yıl kutlamalarını yaparlar. Bu ritüeller ve kutlamalar, topluluğun tarihini, inancını ve kültürel değerlerini yansıtan önemli unsurlardır. Kuvzelle veya Râs is-Seni, Arap Alevi toplumunun derinlerde yatan toplumsal kimliğinin ve tarihsel bilincinin canlı bir yansımasıdır. Bu özel gün, sadece takvim yapraklarının dönüşü değil, aynı zamanda toplumun kendine özgü tarihini ve kültürel mirasını kutlama biçimidir. Arap Aleviler, bu günü kendi takvimlerine bağlı kalarak, geleneksel yemekler, aile buluşmaları ve akraba ziyaretleriyle özel bir anlamla doldururlar. Bu ritüeller, geçmişten geleceğe uzanan bir köprü işlevi görür ve topluluk içindeki kuşaklar arası bağları pekiştirir. Bu kutlamalar, topluluğun zaman içindeki yolculuğunu ve kültürel sürekliliğini gösterir. Kuvzelle veya Râs is-Seni, Arap Alevi toplumunun tarihi ve kültürel kimliğinin sadece bir parçası değil, aynı zamanda toplumsal dokunun ve birliğin korunmasında önemli bir rol oynar. Bu özel gün, yılın her dönüşünde, toplumun kalbindeki yaşayan tarihi ve kültürel mirası yeniden hatırlatır ve onurlandırır.
Referans
[1] “Eski Mısır: Modern Takvimin Doğduğu Yer” – 12 Eylül 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Erişim Tarihi: 12.01.2021.
[2]”17 Temmuz 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Diyanet Takvimi 2011, Başlarken, Rumî Tarih ile İlgili Önemli Açıklama, s. 5″
[3] “Rusya’da Kilise Eski Takvime Dönüş İstiyor” – Türk-Rus.com Sitesi, 18.01.2017. 12 Eylül 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Erişim Tarihi: 11.09.2021.
[4] “Russian Old New Year: Eski Yeni Yıl Geleneği”, Russia-IC, Arşivlenmiş Kopya, Erişim Tarihi: 13 Ocak 2019.
[5] “To Discover Russia: Russian Old New Year”, Arşivlenmiş Kopya, Erişim Tarihi: 11 Haziran 2018.
