Süleyman Okur
KUZELLİ
Kuzelli, etimolojik köken itibariyle çok eskilere dayanan, diller arası etkileşimle, zamanla Arapçaya da geçmiş bir kelimedir. MÖ 1450-1195 tarihlerinde Lazkiye’nin Râs Şımra bölgesinde, bir ticaret kenti olan Ugarit döneminde, bu sözün iki kelimeden türemiş “kuz-li” şeklinde kullanıldığı, anlam olarak “ilahın dönüşü” anlamına geldiği, bereket tanrısı Baal’ın, kuraklığı yok ettiği anlamında kutlanan önemli bir gün olarak karşımıza çıkmaktadır.
Suriye’li Tarih bilimci Haydar Naise ise “kuz-li” kelimesinin Arami dilinde de “yeni başlangıç” anlamına geldiğini belirtmiştir. Zamanla Arap dil bilimciler bu kelimenin yine iki kelimeden oluştuğunu “kuvve-zelle” anlamında kuvvet ve zillet olarak, bir kısmı da bu kelimenin tek kelime olarak ateşin harlandığı anı belirten “kavzele-kavzelet en-nâr, ateş harlandı” anlamına geldiğini söylemişlerdir.
KALANDES
Bugün ayrıca Kalendes Bayramı olarak ta kutlanmaktadır. Kalendes Bayramının anlamı; Hz. Musa Aleyhisselamın firavunu alt ettiği gün olarak zikredilmiştir. Bugün için, Hz. Musa Aleyhisselamın, Tur dağında kutsal ateşi görmesi, Kutsal ateşten Rabbin sesini işiten Musa’nın o cesaretle Firavunu yendiği anlatılmaktadır. Suriye’de ve yakın tarihe kadar Antakya’da bugün için ateş yakma ritüeli vardır. (Kavzele dediğimiz “Harlı ateş” manasıyla çağrışım yapılabilir.)
RAS ESSENE
Modern takvim çalışmalarının temeli çok eski devirlere dayanır. Tarihsel arka plana bakıldığınca çok kısaca şu söylenebilir: Milattan Önce 46 yılında Jul Sezar (100-44) tarafından Julyen takvimine geçilmiş, son halini İmparator Agustus döneminde almıştır. Sonra da 13. papa Gregory (1538-1612) Gregoryen, şimdiki Hz. İsa’nın doğumunu başlangıç olarak kabul eden hata payı minimum olan Miladi takvimi bulmuştur. 31 Aralık yılın sonu 1 Ocak yılın başı olsa da Doğu Ortodoks kilisesi yılbaşını bugüne kadar 14 Ocak olarak kutlamaktadır.
Bütünlüklü olarak bakıldığında, özetle şu özel anlamlar öne çıkmaktadır:
1- Kuz-li; Bereket tanrısı Baal’ın dönüşü, kuraklığı sonlandırması,
2- Kuzelli; Hz. Musa’nın Ateşten aldığı cesaret ve kuvvet ile Firavun’u zillete uğratması,
3- Kuzelli; Aramice yeni başlangıç, bereketin gelişi; Bereket Tanrısı ile yeni bir döneme (yıla) başlanması,
4- Arap Alevilerin Kadim inancı olan Kuzelli ve Kalandes günlerinden yıllar sonra 14 ocağın Doğu Ortodoks kilisesi tarafından yeni yıl olarak kutlanma tesadüfünden, aynı coğrafyada beraber yaşadığımız Hristiyan Cemaatle bu kutlamaların pekişmesi.
5- İlkel köleliğe karşı direnen toplumun Hz. Musa ile zalimin hükmüne son vererek yeni bir dönemin (yılın) başlaması.
Sonuç olarak, sefaleti, yoksulluğu, zulmü aşarak, yeni bir dönem yaşayan toplumların, zafere ulaştığı günü manevi olarak bir milat ya da yeni yıl olarak kutlamaları esas alındığında, sadece takvimsel hesaplamalar üzere kutlanan yeni bir yılın kastedilmediği söylenebilir. Ayrıca, Kuzelli, Arap Alevi inancının 1442 yıl ile sınırlanamayacağı ve kadim bir inanç olduğunun örneklerinden biri olduğuna da işaret eder.
Hilâl el-Hasîb olarak anılan; Trablus’tan (Lübnan) Mersin şeridine uzanan sahil şeridinde bulunan toplumların, böylesi kadim inançları sahiplenmeleri, diğer Arap coğrafyasında bulunmayan, kullanılmayan hatta bilinmeyen bazı kelimelerin sadece bu bölgelerde bilinmesi, kullanılması, buradaki toplumların büyük bir kısmının bin yıllardır bu yerleşimlerin asıl sahipleri oldukları fikrini güçlendirmektedir.
Bazı soy kütüklerinde Arapçaya geçmiş soy isim ve unvanlarının, aslen kadim toplumlara ait olduğu, Arapça ile alakalı olmayışı “Soy olarak nereden geldik?” sorusuna yeni bir araştırma alanı sunmaktadır.
Kadim inançlara ait, süzüle süzüle yeni inançlarda ve dinlerde varlığını sürdüren, merkezi insanlık olan, dil, din, ırk ayırmadan bir araya getiren bu etno-kültürel günlerin çok büyük önemi vardır.
Kuvvetin (gücün) zillete karşı zayıf düştüğü 6 ve 20 Şubat felaketi unutulmayacak yaralar, kayıplar yarattı. Kuvvetin (gücün) tekrar toparlanacağı, zilletin uzak olacağı; sömürü sistemlerinden ve hiyerarşik toplum modellerinden eşitlikçi, Hakk’ın hüküm sürdüğü, adil toplumlara yürüneceği; zeytin ağaçlarının Ebu Turâb’ın bereketi ile kök salacağı, Kavzele (Harlı ateş) etrafında neşe ve huzurun hüküm süreceği nice Râs is-Senilere…
(Ehlen Dergisi’nin 3. sayısında yayımlanmıştır, Ocak 2024, Yıl:2 Sayı:3)
